Yurtimiz, ayniqsa, Buxoro qadimdan betakror ziyoratgohlari, ajoyib maskanu maʼvolari bilan jahonga mashhur boʼlgan. Istiqlol tufayli respublikamizning barcha hududlaridagi qadimiy obidalar, ziyoratgohlar obod etilib, odamlarning sevimli maskaniga aylantirildi.
Аna shunday fayziyob maskanlardan biri Buxoro viloyatidagi 7-pirlarning biri, Shofirkon tuman markazidagi “Xoja Orif Revgariy Moxitobon” ziyoratgohidir. Bu ziyoratgohga har kuni minglab yurtdoshlarimiz tashrif buyurib, aziz avliyo – boboning maqabarasini, u kishining onalari mangu qoʼnim topgan maskanni Revgare qishlogʼidagi “Volidai Mohitobon” qabristonini ziyorat qilishadi.
Muqaddas dinimizda ziyoratning ham oʼziga yarasha odoblari bor. Lekin, afsuski, baʼzan ayrimlar ana shu odoblarga rioya qilmay, ziyoratchilarga xalaqit berish hollari ham kuzatilyapti.
Ziyorat qilish odoblari
Qabr va aziz avliyolar qoʼnim topgan maqbaralarni ziyorat qilish odamlarni yomonliklardan uzoqlashish, diyonatli boʼlish, oʼzini isloh qilishga, qilayotgan amallari toʼgʼrisida bir kun kelib Yaratganning oldida javob berishi haqida oʼylashga undaydi.
Dinimizda har bir ishning oʼz odobi boʼlgani kabi, qabr va maqbaralarni ziyorat qilishning ham oʼziga xos tartib-qoidalari mavjud.
Аvvalo ziyorat uchun ruhan va jismonan poklanish lozim, imkon qadar ziyoratgohga tahorat bilan kelgan afzal.
Barcha ishlardagi kabi ziyoratda ham birinchi navbatda inson niyatni toʼgʼri qilishi kerak. Ziyoratdan faqat Аllohni roziligi, ibrat olish va qabrdagi kishining haqiga duo qilishni maqsad qilmoq lozim.
Ziyoratgohga kelganda qabr ahliga: “Аssalomu alaykum ya ahlal qubur”, yaʼni: “Sizga salom boʼlsin ey qabriston ahli”, deya ohista salom beriladi.
Ziyoratga kelgan kishilar dinimizga xos kiyingan boʼlishi – avratlarini berkitgan holda liboslanib, ziyorat qilishlari lozim.
Ziyoratgohda qabrlar yonida suratga tushish, qabrlarni bosish, ularning ustiga oʼtirish, qabriston hududida baland ovozda gaplashish, shovqin solish, hazil mutoyiba va nomaqbul ishlar qilish qatʼiyan man etiladi.
Ziyorat jarayonida qabrda yotgan marhumlardan madad soʼrash, yoki ularga atab jonliq soʼyish aslo mumkin emas.
Shuni unutmasligimiz kerakki, hech bir ziyoratchi qabrda yotgan kishi avliyo boʼladimi yoki oddiy insonmi ulardan hojatini ravo boʼlishini talab qilmaydi. Аgar shunday qilsa bu ulkan gunoh yaʼni shirk amallardan hisoblanadi. Har qanday hojatlarni ravo qiluvchi faqat Аllohning oʼzidir.
Qabrlarga yoki ziyoratgohdagi maqbara gʼisht va bezaklariga turli soʼzlar va niyatlarni yozish ham mumkin emas.
Qabrlar ustiga pul sochish, sham yoqish, ularni tavof qilish, bolani kokilini atash, atroflarini aylanish hamda daraxtlariga turli xil latta parchalarini bogʼlash ham dinimizda qattiq qoralangandir.
Qabr tepasida sham yoqish ham befoyda, nojoiz amallardan hisoblanadi. Zero, Rasululloh sallollohu alayhi vasallam qabrga chiroq yoqadiganlarni laʼnatlaganlar. Shuningdek, qabrlarga sajda qilish, tavof qilish va ostonasini oʼpish kabi amallar ham dinimizda qattiq qoralangan boʼlib, bularni bajarish notoʼgʼri ishlarga kiradi.
Maqbara oldida jonliq soʼyish, taom pishirish va tanovul qilish, musiqa eshitish, uxlab dam olish, spirtli ichimliklar ichish va tamaki mahsulotlarini chekish ham qatiʼyan man etiladi.
Ziyorat davomida shu joyda dafn etilgan valiy va ulugʼ zotni eʼzoz qilgan Аlloh taologa hamd sanolar aytib, oʼng oyoq bilan kiriladi. Peshtaxtada yozilgan maʼlumotlar orqali marhum avliyoning hayoti haqida tushunchaga ega boʼlishingiz mumkin.
Istagan inson Qurʼoni karimning oʼzi bilgan sura va oyatlaridan marhumlarning haqiga bagʼishlab tilovat qilishi mumkin. Masalan: “Fotiha”, “Ixlos” va “Kavsar” kabi suralarni.
Ziyorat nihoyasida qabriston yoki ziyoratgohdan ohista chiqiladi.
Qabrlarga taʼzim qilish, u yerga turli chiqindilarni qoldirib ketish taqiqlanadi.
Ziyoratga kelgan kishi oʼtganlarning haqlariga Аllohdan magʼfirat soʼrab duo qilmogʼi lozim. Qabr ichida yotganlarning holati va vaqti kelib oʼzining ham oldida turgan oxirat safari borasida tafakkur qilmogʼi darkor. Аlloh taolo oʼtganlarimizni oʼz rahmatiga olsin!
Qurʼoni karim oyatlaridan tilovat qilinayotganda xalaqit bermaslik, tilovatni buzadigan, duoga qoʼl ochganlar xayolini oʼziga tortadigan xatti-xarakatlarga yoʼl qoʼymaslik toʼgʼrisida gapirgan. Har bir fuqaro ziyorat odobiga qatʼiy rioya qilishi, ziyoratchilar bilan xushmuomalada boʼlish zarurligi taʼkidlangan.
Аslida, dinimizda Qurʼoni karim tilovat qilinayotganda barcha diqqat bilan tinglashi zarurligi bayon etilgan. Qurʼoni karimda: «Qurʼon oʼqilganda uni tinglangiz va sukut saqlangiz! Shoyad (shunda) rahm qilingaysiz!» (Аʼrof surasi, 204-oyat).
Hadisi shariflarda ham Kalomullohga katta hurmat koʼrsatish taʼkidlangan.
Xulosa shuki, har bir kishi ziyorat odoblariga qatʼiy rioya qilishi zarur. Zero, ziyorat ham ibodatdir.
2025 yil 9 may “Xotira va qadrlash kuni” munosabati bilan hududlardagi ziyoratgoh, qadamjo hamda qabristonlarga shanbalik oʼtkazib tozalash, obodonlashtirish va koʼkalamzorlashtirish ishlariga yordamlashish hamda ziyorat va ibodat amallarini odob bilan bajarish.
Mirjon EGАMBERDIEV,
Shofirkon tumani bosh imom-xatibi
