Наргиса Сайфуллаева Баҳоуддин Нақшбанд илмий-тадқиқот маркази илмий ходими
Ислом таълимотида инсон камолотининг асосий омилларидан бири руҳий тарбия ҳисобланади. Руҳий тарбия инсон қалбини поклаш, нафсни тарбиялаш ва юксак ахлоқий фазилатларни шакллантиришга қаратилган. Ана шундай фазилатлар ичида сабр ва бағрикенглик алоҳида ўрин тутади. Бу икки сифат инсоннинг маънавий етуклигини намоён қилиб, жамиятда ўзаро ҳурмат, меҳр-оқибат ва тотувлик муҳитини қарор топтиришга хизмат қилади.
Сабр ислом ахлоқининг энг муҳим фазилатларидан бири ҳисобланади. У фақат мусибатларга чидаш эмас, балки Аллоҳнинг амрларини адо этишда собит туриш, гуноҳлардан тийилиш ва ҳаётдаги синовларни розилик билан қабул қилишни ҳам англатади.
Қуръони каримда шундай марҳамат қилинади:
«Албатта, Аллоҳ сабр қилувчилар билан биргадир».
(Бақара сураси, 153-оят).
Ушбу оят инсон ҳаётида сабрнинг нақадар юксак мақомга эга эканини кўрсатади. Сабр инсон қалбига хотиржамлик бағишлайди, уни шошқалоқлик, ғазаб ва тушкунликдан асрайди.
Инсон қалби сабр билан тарбияланганида унинг муомаласида ҳам ижобий ўзгаришлар юз беради. Бундай инсон бошқаларнинг камчиликларига тоқатли бўлади, хатоларини кечиришга ҳаракат қилади ва турли келишмовчиликларга босиқлик билан ёндашади.
Бағрикенглик инсоннинг юксак ахлоқи, кенг қалби ва мустаҳкам иродасини намоён этади. У жамиятда ўзаро ҳурмат, ҳамжиҳатлик ва тинчликни мустаҳкамлайди.
Сабр ва бағрикенглик бир-бирини тўлдирувчи ахлоқий фазилатлардир. Сабр инсоннинг ички дунёсини мустаҳкамласа, бағрикенглик шу ички барқарорликнинг ташқи муносабатлардаги ифодаси ҳисобланади.
Қалбини тарбиялаган инсон:
- ҳиссиётларини назорат қилади;
- ғазабини жиловлайди;
- бошқаларнинг айбини кечира олади;
- адолат ва инсоф билан иш тутади.
Шунинг учун ҳам бағрикенглик сабрнинг табиий натижаси сифатида намоён бўлади.Руҳий тарбия инсонни нафақат яхши ибодат қилувчи, балки гўзал ахлоқ соҳиби бўлишга ҳам етаклайди. Нафс тарбияси орқали қалб кибр, ҳасад, риё, ғазаб ва адоват каби иллатлардан покланади. Бу эса инсонда меҳр-оқибат, ҳалимлик, кечиримлилик ва бағрикенглик каби фазилатларни шакллантиради.
Бундай маънавий тарбия нафақат шахснинг ўзи, балки оила ва жамият барқарорлиги учун ҳам муҳим аҳамиятга эга.
Глобаллашув шароитида турли фикрлар, қарашлар ва маданиятлар ўртасидаги мулоқот тобора кучайиб бормоқда. Бундай муҳитда сабр ва бағрикенглик ижтимоий барқарорликни таъминловчи муҳим маънавий қадриятлардан бири ҳисобланади.
Сабрли инсон муаммоларни жанжал билан эмас, мулоҳаза ва ҳикмат билан ҳал қилади. Бағрикенг инсон эса бошқаларнинг ҳуқуқ ва қадр-қимматини ҳурмат қилиб, жамиятда ўзаро ишонч муҳитини шакллантиришга ҳисса қўшади.
Сабр ва бағрикенглик инсон маънавий камолотининг ўзаро боғлиқ икки муҳим фазилатидир. Сабр инсоннинг қалбини мустаҳкамлаб, уни турли синовларда барқарор сақласа, бағрикенглик ана шу ички барқарорликнинг одамлар билан муносабатлардаги гўзал ифодаси бўлиб намоён бўлади.
Руҳий тарбиянинг асосий мақсадларидан бири ҳам инсонни ана шу юксак ахлоқий фазилатларга эришишга йўналтиришдир. Сабр ва бағрикенгликни ҳаёт мезонига айлантирган инсон нафақат ўзининг маънавий камолотига, балки жамиятда тинчлик, ўзаро ҳурмат ва ҳамжиҳатлик муҳитини мустаҳкамлашга ҳам муносиб ҳисса қўшади.
Фойдаланилган адабиётлар
- «Руҳий тарбия» (1–7 жузлар).
- Қуръони карим.
- Имом Нававий. «Риёзус солиҳийн».
- Имом Ғаззолий. «Иҳёу улумид-дин».
